Fenomen olma yolunda seyir defteri
içerik kodu

Toplumsal medyanın hızla yaygınlaşmasıyla ortaya çıkan fenomenlik bilimsel bir araştırmada ele alınarak, fenomen olan basit bir insanda meydana getirmiş olduğu değişimler ve dönüşümlere ilişkin mühim veriler ortaya konuldu.

Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi Bilişim Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Şevki Işıklı ile aynı fakülteden talebesi Ulkar Gulmammadzada tarafınca meydana getirilen araştırmada, toplumsal ağlardaki beğeni, paylaşma, yorum ve tıklama benzer biçimde etkileşimlerle takipçilerin fenomenler açısından toplumsal onay makamı işlevi görmüş olduğu açıklandı.

Araştırmada, takipçi tesirini fark eden kullananların fenomen olabilmek için kendi kişiliklerinden ödün verdiği, kendilerine ters gelse de takipçilerinin beğeneceği içerikler paylaştığına dikkat çekilerek, dijital dünya ve toplumsal medyada Mevlana’nın “Ya olduğun benzer biçimde görün ya da göründüğün benzer biçimde ol!” düsturunun fazlaca haricinde hareket edilmiş olduğu, paylaşmanın yerini özünde narsistik bir davranış olan ‘share (post) etmek’ ile gönderi oluşturmanın aldığını kaydetti.

Doç. Dr. Şevki Işıklı, AA muhabirine yapmış olduğu açıklamada, toplumsal medya platformları üstüne meydana getirilen araştırmada, Instagram’ın kullanıcılarını başka birine dönüştürme potansiyeline dair yeni kanıtlar keşfedildiğini ifade ederek, “Toplumsal ağlardaki beğeni, paylaşma, yorum ve tıklama benzer biçimde etkileşimler, aslına bakarsak kullanıcının takiplerden almış olduğu feedback’tir. Instagram kullanıcıları, takipçilerinden istediği oranda geri bildirimi alamazlarsa, onay ve takdiri göremediklerini ve yeterince etkili bir paylaşım yapmadıklarını düşünüyorlar. Takipçiler, toplumsal onay makamı benzer biçimde oluyor.” diye konuştu.

Işıklı, fenomenlik sürecine giren kullananların takipçi etkilerini bir turnusol kağıdı benzer biçimde kullandığını, kişiliklerini büyük oranda takipçilerin beğenilerine, ilgisizliklerine ve yorumlarına gore tekrardan biçimlendirdiğini kaydederek, takipçi tesirini fark eden kullananların fenomen olabilmek için kendi kişiliklerinden ödün verdiğini, kendilerine ters gelse de takipçilerinin beğeneceği içerikler paylaştığını aktardı.

Araştırmada, bazı Instagram fenomenlerinin sayfasını mercek altına aldıklarını ifade eden Işıklı, şöyleki devam etti:

“Azca etkileşim alan fenomenlik öncesi paylaşımları ile fazlaca fazla etkileşim alan fenomenlik sonrası paylaşımları, Goffman’ın ‘dramaturjik’ yöntemiyle çözümleme ettik. Ek olarak karşı karşıya anket uygulaması yaptıktan sonrasında garip bulgular ortaya çıktı. Takipçi sayısı, sanal dünyada saygınlık ve şöhret demek, hatta güç ve iktidar demek. Eğer gerçek dünyada herhangi bir başarınız yok fakat toplumsal medya ile meşhur olmuşsanız siz artık bir fenomensiniz. Birçok bilim insanı takipçi sayısının fenomenlerin kişiliklerinde köktencilik bir dönüşüme yol açıp açmadığını merak ediyordu. Biz bu probleminin yanıtını bulduk. Fenomenlerin yüzde 50’si, fenomen olmadan önceki dönemde basit gündelik yaşam aktivitelerine dair naturel fotoğrafları düzenlemeden paylaşıyorlardı. Fenomenlerin tümü, ilk paylaşımlar ile son paylaşımlar içinde kati farklar bulunduğunun farkındalar. Fakat takipçi sayıları artıp fenomen olduktan sonrasında kendilerini ya sanat içerikli ve sportif aktiviteler yaparken gösterdiler yada markalı kıyafet, eşya ve takı kullandılar. Fotoğraf çektirmek için nitelikli ve popüler mekanlara gittiler. Hem içerik analizi hem de karşı karşıya anket neticeleri, istisnasız tüm fenomenlerin beğenilecek ve ilgi görecek mekanlarda fotoğraf çektirmeyi önemsediklerini gösteriyor.”

“Takipçi düşüşü zannedildiğinden daha yıkıcı”

Işıklı, fenomenlerin yüzde 80’inden fazlasının ya paylaşmadan ilkin içerikleri düzenleme ile kusursuzlaştırdığını, fazlaca beğeni alan önceki içeriklere benzer tarzda yeni içerikler paylaştığını ifade ederek, araştırmaya gore, fenomenlerin yüzde 50’si “maksimum etkileşim odaklı” bir kişisel profil oluşturma yoluna girdiklerinin görüldüğünü belirtti.

Azca beğeni alan paylaşımların yüzde 81’inin silindiğine dikkati çeken Işıklı, “Silme işlemiyle, sayfalarındaki tüm paylaşımlar en yüksek etkileşime haiz hale getiriyorlar. Bu da onların her paylaşımını adeta ‘hit’miş benzer biçimde gösteriyor. Takipçi düşüşü zannedildiğinden daha yıkıcı olabiliyor.” değerlendirmesini yapmış oldu.

Işıklı, bazı fenomenler için takipçinin her şey bulunduğunu, mutlu yada üzüntü deposu olarak belirlendiğini, takipten çıkarma yada takipçi sayısındaki düşüşlerin onlara tam bir ağırlık basma yaşattığını söylemiş oldu.

İncelenen fenomenlerin yüzde 31’inin başarısızlık duygusu tetiklendiğinde depresyona girdiklerini, yüzde 68’inin güvenlerini azaltıp kendini mutsuz ettiklerini aktaran Işıklı, “Tersi durum da ters etkiyi yaratıyor: Daha çok takipçi sayısı fenomenlerin yüzde 50’sine halk tarafınca daha fazlaca sevilme duygusu yaşatıyor; yüzde 80’ine ise kendilerini daha akıllı, daha kuvvetli, daha başarıya ulaşmış hissettiriyor. Takipçilerinden güç alıyorlar ve kendilerine duydukları öz saygıları artıyor. Durum bu şekilde olunca yeni takipçi kazanmak ve mevcut takip edenleri muhafaza etmek için yapmayacakları fazlaca azca şey kalıyor. Instagram fenomenlerinin yüzde 90’ından fazlası takipçi tepkisini önemsiyor. Geri kalanı ise takipçisiz bir yaşamı düşünemiyor bile.” diye konuştu.

Işıklı, fenomenlerin yüzde 70’inin takipçilerinin ters tepki göstereceği içerikler paylaşmamaya aşırı dikkat ettiklerini gösterdiğini, fenomenler kusursuz kişisel görünüme haiz olma kaygısı yaşadığını, daha fazlaca beğenilmek ve etkileşim alabilmek için yüz hatları, bel, dudak, saç, cilt, boy ve ten renkleri üstünde daha özenli bir kişisel bakım işlemi yaptıklarını ve paylaşacakları içeriklerde bu noktalarda çeşitli düzenlemelere gittiklerini söyledi.

Araştırmada, “Dijital kişilik ile gerçek kişiliğin birbirinden 180 aşama değişik olması, gerçek kişilikte bir dönüşüm olduğu anlamına gelir mi?” sorusuna yanıt arandığına dikkati çeken Işıklı, şunları kaydetti:

“Esrarengiz dijital dünyada, bilhassa de toplumsal medyada ‘Ya olduğun benzer biçimde görün ya da göründüğün benzer biçimde ol!’ düsturunu yürüyerek Mevlana Celaleddin Rumi’ye pek yer kalmadı. Fakat kişilik, belli bir süre sonrasında devamlı yapmış olduğu davranışlarla eşleşmeye adım atar. Bu fenomenler belli tarzda göründüklerinde bir süre sonra eski kişiliklerini yitirirler ve göründükleri şeye dönüşürler. Siber uzay, kendinden memnun olmayan, görüntü enerjisini kafi bulmayan kullanıcılar için esrarengiz bir ortam. Orada bir sihirbaz yada plastik cerrah benzer biçimde davranmayı seviyorlar. Toplumsal medyanın büyülü gücü onun silinebilir, düzenlenebilir, gizlenebilir, seçilerek paylaşılabilir oluşundan alıyor. Fenomenler kişiliklerini beğenilecek şekilde tekrardan dizayn etmek için dijital olanaklardan maksimum yararlanmış görünüyorlar. Yakın geçmişte bizim kültürümüzde ‘El evren görsün diye’ meydana getirilen gezmeler, giymeler, alışverişler, çıkılan turlar vardı. Fakat marjinaldi bunlar ve pek rağbet görmezdi. Şimdiki trend değişik bir seyir izliyor ve değişik bir yapıda.”

“Paylaşma, yerini ‘share (post) etmeye bıraktı”

Işıklı, paylaşılabilir gündelik yaşam arayışının yeni bir yaşam modeli meydana getirme potansiyeline çokça haiz bulunduğunu belirtti.

Dijital yaşam modelinin ekonomisi, sanatı, estetiği ve politikasının hızla oluştuğuna dikkati çeken Işıklı, sözlerini şöyleki tamamladı:

” ‘Eller düğünde bayramda görsün’ diyen biçim, hep harcama gerektirirdi ve bu yüzden uzun solukta hem ekonomik hem de etik açıdan sürdürülemez bir modeldi. Fakat bu öyleki değil. Paylaşılabilir gündelik yaşam modeli, geleneksel muhafazakarlık açısından ağlatısal çıktılar üretebilecek bir model. Ilk olarak paylaşma, toplumsal değerlerden biri olma vasfını yitirmek suretiyle. Özünde alturistik bir davranış olan paylaşma yerini, özünde narsistik bir davranış olan ‘share (post) etmek, gönderi oluşturmak anlamındaki dijital içerik yayınlamaya bırakıyor.”

AA