Uzmanlar, evde kalınan süreçte sosyal medya okuryazarlığının önemine dikkat çekiyor

Üsküdar Üniversitesi İletişim Fakültesi Yeni Medya ve Gazetecilik Kısmı Dr. Öğretim Üyesi Aylin Tutgun Ünal, bu zamanda en fazlaca süre geçirilen toplumsal medyada okuryazarlığın önemine işaret etti.

Toplumsal medyanın tesir gücü düşünüldüğünde bugünlerde bilgili kullanımın mühim olmaktan ziyade bir mesuliyet haline geldiğini kaydeden Ünal, “Bu durumda toplumsal medya okuryazarı olmada yol gösterici olabilecek on tavsiyeyi hayata geçirebiliriz.” dedi.

Dr. Öğretim Üyesi Aylin Tutgun Ünal, 10 tavsiyeyi şöyleki sıraladı:

1-Toplumsal medya kullanımınızı kısıtlayın: Toplumsal medyada geçirilen süre arttıkça toplumsal, hususi ve iş yaşamında sorunların oluşabilme potansiyeli de artıyor. İnternet bağımlılığı için süre tek başına belirleyici olmamakla beraber uyku bozukluğu, yapılacak işlerin ertelenmesi, toplumsal, hususi yaşamdaki kişilere kafi vaktin ayrılmaması ile ilişki problemleri, yeme bozuklukları, fizyolojik bazı ağrıların oluşumu şeklinde bazı olumsuzluklar araştırmacılar tarafınca rapor ediliyor. Toplumsal medya uygulamalarının oldukça popüler olduğu günümüzde günlük toplumsal medya kullanımı 4 saati geçmeye başladığında bir şeylerin bozulmaya başladığı pek fazlaca araştırmada ortaya konuluyor. Toplumsal medya bağımlılığı ölçeğinde yer edinen bir boyut olan “Zihinsel meşguliyet (Occupation)” bağımlılığı kişilerin toplumsal medya kullandığı ve kullanmadığı zamanlarda zihinsel olarak medyaya bağlı olma durumunu gösteriyor. Toplumsal medya kullanımından alınan hazzın toplumsal medya bağımlılığı olan kişilerde daha çok kullanma isteği yarattığı bir gerçek. Bu zamanda dışarı çıkmak için hazırlanmak, bir araca binmek, okula gitmek, dolaşmak şeklinde bazı rutinlere ayrılan zamanların ortadan kalkması toplumsal medya kullanımına ayrılan zamanı arttırabilir. Bu aşamada kontrolü elden bırakmamak gerekir. Kitap okumak, yazı yazmak, fotoğraf yapmak şeklinde değişik uğraşlara zaman ayrılabilir.

2-Toplumsal medyada da toplumsal mesafe kuralını uygulayın: Coronavirus salgını ile ortaya çıkan toplumsal mesafe kuralının toplumsal medya ağındaki kişilere ve paylaşımlarına karşı da uygulanması gerekiyor. Toplumsal medya ağlarında dolaşan mesnetsiz bilgiler, düzmece hesapların iyi niyetli olmayan paylaşımları, yalan haberler, nefret söylemleri yada kötücül duyguların yayılmasına vesilen olan albenisi yüksek videolar data kirliliğine ve negatif duyguların artmasına öncül oluyor. Bu aşamada yapılması ihtiyaç duyulan seçici olmak. Karşımıza çıkan her içinde ne olduğu tüketmeyerek, işimize yarayacak bazı hesapları, devlet kurumlarının resmi hesaplarını, yakın arkadaşlarımızı takip ederek, tanımadığımız hesaplardan yayılan enformasyonlara mesafemizi arttırmalıyız.

3-Negatif içerikler yerine pozitif yönde içerikleri üretim/tüketim olarak tercih edin: Toplumsal medyada paylaşılan negatif içeriklerin olumluya bakılırsa daha süratli yayılım gösterdiği biliniyor. Şu dönemde düzmece ve bot hesaplardan yayılan yalan haberler ile data kirliliği artmış durumda. Karşımıza negatif içerikli gönderiler çıktığında beğeni ve yine paylaş yapmazsak yayılımını azaltabiliriz. İçeriklerin hangi hesaplardan yayıldığına dikkat ederek bu hesaplar düzmece olabilir mi sorgusunu yapabiliriz. Ek olarak, düzmece olsun olmasın sürekli negatif içerik paylaşan hesapların içeriklerinin sayfamızda görüntülenmemesini sağlayabiliriz. İçinde bulunduğumuz ürkü, korku, hiddet şeklinde duyguları toplumsal ağlardaki paylaşımlarımıza taşıyarak üretim yapmak yerine bu duyguları hafifletmek için pozitif yönde duyguları yürüyerek enformasyonlarla ilgilenebiliriz. Toplumsal medya ağlarında içerik üretiminde ve tüketiminde tercih bizim elimizde.

4- Toplumsal ağlarda duygusal etkileşim kuvvetli olduğundan paylaşımlarınızda seçici olun: Meydana getirilen sosyolojik ve deneysel araştırmalarda tıpkı gerçek yaşamda olduğu şeklinde toplumsal medya ağlarında da duygusal bulaşmanın olduğundan bahsediliyor. Gerçek yaşamda bir arada bulunduğumuz kişilerin duygusal durumlarından etkilendiğimiz şeklinde toplumsal ağlarda da ağımızda bulanan arkadaşlarımızın ve arkadaşlarımızın arkadaşlarının duygularından etkilenme oranımız üç dereceye kadar yüksek olup tesir derecesi dördüncü seviyede azalıyor.

Toplumsal medya ağlarında negatif duyguları içeren sayısız enformasyonel içeriğin küresel çaptaki yayılım gücü düşünüldüğünde duygusal felaketler kaçınılmaz olur. Coronavirus ile ortaya çıkan ölümler sebebiyle içinde bulunulan bazı negatif duygularla baş edebilme çabasında toplumsal medyanın negatif etkileriyle işi zorlaştırmak yerine pozitif yönde etkilerini arttırmak gerekir. Bu yüzden ürkü, korku, üzüntü, hiddet, nefret şeklinde duyguları direkt olarak barındıran ya da estetize edilerek (içinde eğlence, merak, dikkat unsurları barındırarak) sunulan içerikler yerine pozitif yönde duyguları enformasyonel olarak yaymalıyız.

5-Toplumsal medyayı bilgili kullanın: Bu günlerde Coronavirus hakkında yayılan, doğruluğu kanıtlanmamış pek fazlaca bilginin beğenilerek paylaşılması, toplumsal medyanın bilgili kullanılması gerekliliğini gösterdi. Toplumsal medyayı bilgili kullanma mevzusu toplumsal medya okuryazarlığını gündeme getiriyor. Toplumsal vakalar, siyasal, ekonomik ve biyolojik olayların dünya genelinde yaşandığı bir dönemde nefret söylemleri, doğruluğu teyit edilmeden meydana getirilen data paylaşımları, düzmece hesaplardan yayılan fena niyetli enformasyonların önüne geçmek için toplumsal medya okuryazarlığı becerisi koşul. Toplumsal medya ağlarında yararlı bilgiler gezdiği şeklinde sayısız yalan haber, düzmece hesaplardan yayılan fena niyetli mesajlar ve data kirliliği de bulunuyor. Toplumsal medyadaki data kirliliği yayılımını azaltmanın ilk aşaması farkındalık yaratmaktır. Farkındalık yaratmak için eğitimler düzenlenebilir. Günümüzde toplumsal medya kullanımı bu kadar artmışken toplumsal medya okuryazarlığı mevzusunun örgün yada uzaktan eğitim programlarında ders olarak yer alması gerekiyor.

6-Toplumsal medya haberciliğine dikkat edin; arşınıza çıkan her haber içeriğini doğruluğunu teyit etmeden paylaşıp beğenmeyin: Bir mevzu hakkında haber içinde ne olduğu üretirken yada tüketirken birkaç kaynaktan denetim edilmesi gerekiyor. Şimdilerde Coronavirus hakkında haberler için devlet kurumlarının resmi hesapları haricinde haber sitelerinden, çeşitli alanlardaki uzmanlardan ve vatandaşlardan yayılan sayısız enformasyon, devasa çevrimiçi ağlarda içeriklerin birkaç web alanından daha teyit edilerek tüketilmesi icap ettiğini gösterdi. Bu bağlamda, toplumsal medyadaki Coronavirus haberlerini okumadan, paylaşmadan ilkin kimin paylaştığına (devlet kuruluşu, resmi haber kaynakları, mevzu uzmanları vs.) dikkat etmek gerekiyor. Bu şekilde dönemlerde düzmece ve bot hesapların artarak fena niyetli içerikler üretme girişimi oluyor. Bunlar hem data kirliliğini hem de negatif duyguların yayılımını arttırıyor. Bu zamanda bilhassa sayfaya düşen içerikleri kaynağını sorgulamadan beğenip paylaşmamaya dikkat etmek toplumsal bir sorumluluktur.

7-Toplumsal medyada yetkin olduğunuzu düşündüğünüz alanlardaki data ve becerilerinizi paylaşarak toplumlara yararlı enformasyonlar yaymayı amaçlayın: Toplumsal ağlar dünya geneline oluşturulan kapılar olarak küresel iletişime olanak sağlar. Uzmanlık yada ilgi alanı olarak deneyimlenen mevzularda data paylaşımında bulunmak toplumsal medyanın eğitsel alana katkılarını arttırır. Toplumsal medya ağları bilgilerin kalıcı olarak depolanmasını elde eden bir ajanda hizmeti sunarken data paylaşımı ile insanlığa yarar sağlama aracı olmuştur. Toplumsal medyada data ve beceri aktarımı ile eğitimin bir parçası olmak verimli süre geçirmeye de işaret ederek kişiyi rahatlatır.

8. Eğlence/gülmece amaçlı toplumsal medya kullanımında kişisel verilere ve etik değerlere dikkat edin: Coronavirus salgınının yarattığı ürkü ve korku duygularından uzaklaşmak için haberler üstünden gülmece yapılarak üretilen içerikler ile keyifli videoların toplumsal medya ağlarında dolaşması etik konusunu da gündeme getirdi. Etik değerlere uygun üretilen keyifli videolar bu zamanda kişilerin içinde bulunmuş olduğu ölüm korkusu ve ürkü duygularını hafifletmede yarar sağlayabilir. Burada dikkat edilmesi ihtiyaç duyulan kişilerin izninin olması ve toplumsal konumuna zarar verilmemesidir. Bilgili yapıldığında muhteşem hâl dönemlerinde mizahi içerikler rahatlatıcı olabilirken, etik değerler işe katılmadığında içeriklerin kişileri rencide etmesi söz mevzusu olur ve cezai yaptırımlar gündeme gelir. Kişilerin içinde bulunmuş olduğu negatif durumlar, hastalıklar, sosyoekonomik ve sosyokültürel olarak kişinin cemiyet içindeki konumu eğlence aracı olmamalıdır. Fakat gönüllülük esasına ve usulüne uygun çekilen keyifli videolar ürkü ve korku atmosferinde kişileri rahatlatmada fonksiyonel olacaktır.

9. Toplumsal medyadaki sıhhat haberlerini birkaç değişik web alanından doğrulamayı dikkatsizlik etmeyin: Hastalıkla ilgili data araştırma alışkanlığının web sitelerinden sonrasında toplumsal medya ağlarında da popüler olduğu görülüyor. Coronavirus salgınının dünya genelinde yayılım göstermesi ve pandemi olarak duyuru edilmesi arkasından bu konudaki toplumsal medya paylaşımlarının yoğunlaşması bir taraftan data kirliliğine de yol açtı. Toplumsal medyada güncel haber takip edeni meydana getiren kuşakların önüne bugünlerde Coronavirus haberleri dolayısıyla sıhhat içerikleri gelmeye başladı ve artan ivmeyle çoğalan hastalığa dair bilgiler ölüm korkusu ve ürkü duygularıyla karşılandığında kim tarafınca paylaşılmış olduğu arka planda kalabiliyor. Coronavirus ile ilgili uzman paylaşımları ile Sıhhat Bakanlığının resmi hesaplarının takip edilmesi gerekirken karşımıza ilgi çekici içerikler gelebilir. Bu durumda kaynağın kim olduğu, içeriğin başka bir web alanında olup olmadığı, paylaşılan hesabın ne süre oluşturulduğu şeklinde birkaç denetim yapmak gerekir. Gerekmedikçe hastalıkla ilgili negatif ileti veren paylaşımların üretimine ve tüketimine vesile olmayarak, gereksiz data kirliliğine yol açmayarak bu sürece katkıda bulunabiliriz.

10. “Toplumsal medyada dostum paylaştıysa ben de paylaşayım, beni beğeneni ben de beğeneyim” anlayışına dikkat edin: Toplumsal medyada yaygınlaşan davranışlardan birisi de beğeni alışkanlıklarımız ile ilgilidir. Meydana getirilen güncel araştırmalarda bilhassa gençlerin beğeni alışkanlıkları sorgulanıyor. “Kişiye bakılırsa beğenirim kısaca içeriğin ne olduğu mühim değil, dostum olduğundan beğenirim” diyenlerin oranı, içinde ne olduğu görüp beğenenlere bakılırsa oldukça yüksek. “Beğeneni beğenirim” anlayışı ile beğeni kazanma davranışının gençlerde giderek yaygınlaşması kontrolü yapılmayan içeriklerin toplumsal ağlarda dolaşmasına sebep oluyor. Bu da büyük bir data kirliliğinin yanında tehlikeyi de doğuruyor.

Y kuşağı mensubu 314 üniversite talebesi ile yürüttüğümüz güncel araştırmada içeriğe bakmaksızın kişiye bakılırsa beğenip geçen öğrencilerin toplumsal medya bağımlılığı da daha yüksek bulunmuş oldu. Her gün toplumsal ağında bulunan kişilerin tüm paylaşımlarını beğenme alışkanlığı zihinsel olarak orada neler olup bittiğini sürekli düşünmeyi de tetikliyor. Bu durum hem kişiye hem de denetim edilmeyen sayısız içeriğin toplumsal ağlarda dolaşarak geniş kitlelere yayılmasıyla topluma/toplumlara zarar veriyor.

Dünya genelindeki pandemi durumunu göz önüne alarak kişiden ziyade içeriğe bakılırsa beğeni alışkanlığına kaymamız gerekiyor. Aksi taktirde insanların içinde bulunmuş olduğu korku ve ürkü duygularını bilgisizce besleyerek tehdit unsuru yaratabiliriz. Toplumsal medya okuryazarı olarak bilgili hareket etmek bu zamanda sorumluluktur.”

İLKHA

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir